100-те нови амбулантни возила за итната медицинска помош се официјално промовирани и пуштени во употреба на 20 октомври 2026 година.
Никогаш претходно, во историјата на 35 години независна Македонија, не е спроведена набавка на толку голем број на амбулантни возила за потребите на македонското јавно здравство.
Ниту во мандатите на Бранко Црвенковски, Љубчо Георгиевски, Владо Бучковски, ниту во мандатот на Никола Груевски, а уште помалку во мандатите на Зоран Заев и Димитар Ковачевски.
Бидејќи зборуваме за факти и бројки, сублимирано, тоа изгледа вака:
- Во мандатите на власт на ВМРО-ДПМНЕ купени се над 200 амбулантни возила
- Во мандатите на власт на СДСМ и ДУИ, купени се само 14 амбуланти возила, а добиле и 2-3 на подарок од странски амбасади
ОДИМЕ ПО РЕД.
Главни детали за оваа историска набавка во 2026 година се следниве:
• Возилата беа презентирани на 20 октомври 2026 година од премиерот Христијан Мицкоски и министерот за здравство Сашо Клековски.
• Набавката изнесува 460 милиони денари.
• Во тек се разговори и преговори за набавка на дополнителни 50 возила во 2027 година.
Пред набавката на 100-те нови возила во октомври 2026 година, во земјата со години немаше системска и масовна набавка од вакви размери за потребите на Итната медицинска помош. Возилата главно се обновуваа преку помали повремени набавки на Министерството за здравство или преку странски донации.
Според официјалното истражување на невладината организација Центар за граѓански комуникации објавено во базата Отворени податоци, претходната состојба со возниот парк изгледаше вака:
• До средината на 2023 година, во државата имало вкупно 263 амбулантни и санитетски возила (распределени во 58 здравствени установи) со просечна старост од дури 12 години (просечна година на производство 2011).
• Во периодот околу 2022 година, биле набавени само 2 нови возила од буџетски средства на самите установи — едно за Клиничката болница во Штип и едно за Здравствениот дом во Тетово.
• Една од последните организирани набавки од страна на Министерството за здравство (под раководство на тогашниот министер Венко Филипче) беше во 2019 година, кога беа купени 12 возила за Брза помош, опремени со современи медицински системи.
Поради долгогодишниот недостиг на масовно обновување, пред купувањето на најновите 100 возила, Итната медицинска помош на национално ниво функционираше со само околу 140 активни возила во возна состојба.
НАМЕСТО ЗА АМБУЛАНТНИ ВОЗИЛА, ПАРИТЕ ОТИДОА ЗА ШАРЕНИТЕ И ВО ЏЕБОТ НА ЗАЕВ И ФИЛИПЧЕ
Во периодот од 2014 до 2024 година, кога почнуваше Шарената револуција и потоа државниот удар за незаконско преземање на власта од СДСМ и ДУИ, па се до изборите во 2024 година, државните централни набавки на амбулантни возила беа исклучително ретки, а возниот парк се одржуваше во живот главно преку поединечни набавки на самите болници и преку странски донации.
Деталниот преглед на набавките во оваа деценија ги издвојува следниве клучни моменти:
1. Централни набавки од Министерството за здравство
• 2019 година (12 возила): Ова беше единствената поголема организирана набавка на централно ниво во овој десетгодишен период. Министерството за здравство тогаш купи 12 современи амбулантни возила наменети за итната помош низ државата.
2. Набавки со сопствени средства на здравствените установи
Според сеопфатното истражување на Центарот за граѓански комуникации, возилата купени од самите болници или здравствени домови се броеја на прсти:
• 2022 година (2 возила): Купени се само 2 возила — едно за потребите на Здравствениот дом во Тетово и едно за Клиничката болница во Штип.
• Вкупен сооднос (до 2023 година): Од сите регистрирани возила во државата до средината на 2023 година, јавните здравствени установи со сопствени средства купиле само 23% од вкупниот тогашен возен парк.
3. Странски донации (Главен извор на обнова во овој период)
Поради пасивноста во државните набавки, повеќето „нови“ возила меѓу 2014 и 2024 година пристигнуваа како подароци:
• Европската Унија и СЗО: За време на ковид-кризата и во периодот потоа донираа неколку специјализирани возила за интензивна нега и транспорт.
• Амбасадите на Јапонија, Кина, Чешка и Словачка: Во неколку наврати во периодот од 2017 до 2023 година донираа поединечни санитетски возила за здравствените домови во помалите градови низ Македонија (како Делчево, Радовиш, Гевгелија, Берово итн.).
Преку Фондацијата Заев, фирмата на Вице Заев купи две половни возила кои ги опремија и ги донираа на болницата во Струмица, за што голема благодарност изрази членот на Фондацијата Заев, Венко Филипче.
Како резултат на ваквата десетгодишна пасивност (од 2014 до 2024), просечната старост на возилата изнесуваше 11 до 12 години, а голем дел од опремата беше целосно амортизирана, што на крајот ја наметна потребата за итната набавка на 100 нови возила.
НИКОЛА ТОДОРОВ ПОДОБАР ОД НЕГОВИОТ СОВЕТНИК, ВЕНКО ФИЛИПЧЕ
Во мандатот на поранешниот министер за здравство Никола Тодоров (кој раководеше со ресорот од 2011 до 2017 година), преку централни набавки на Министерството за здравство беа обезбедени вкупно 69 амбулантни возила наменети за Брзата помош и здравствените установи низ републиката.
Покрај оваа главна масовна набавка, во неговиот мандат беа реализирани и помали, наменски дополнувања:
• 2012 година: Беше најавен и реализиран првиот голем бран на обнова на возниот парк (од споменатите 69 возила) со цел целосно да се заменат дел од тогашните амортизирани санитети.
• 2015 година: Беше спроведена дополнителна таргетирана набавка на 12 нови возила кои беа специјално наменети за Службата за итна медицинска помош при Здравствениот дом Скопје, како дел од планот за кратење на времето за пристигнување на повиците.
Овие возила долги години претставуваа столбот на Итната медицинска помош во државата, сè додека нивната природна амортизација и старост не ја наметнаа потребата за најновата масовна набавка од 100 возила во 2026 година.
НИКОЛА ГРУЕВСКИ КАКО ПРЕМИЕР ГИ КНИЖИ ОВИЕ 81 АМБУЛАНТНИ ВОЗИЛА
За време на долгиот премиерски мандат на Никола Груевски (од август 2006 до јануари 2016 година), преку големите централни тендери на Министерството за здравство беа набавени вкупно 81 ново амбулатно возило за потребите на Итната медицинска помош и јавните здравствени домови.
Оваа вкупна бројка беше реализирана главно преку два посебни и поголеми бранови на опремување, раководени од тогашните министри за здравство во неговата влада:
- Големата набавка во 2012 година (69 возила): Ова беше најмасовната обнова во тој десетгодишен период. Министерството за здравство (под раководство на Никола Тодоров) набави 69 нови амбулантни возила (марка Citroën Jumper). Од нив, 10 беа целосно опремени како возила за интензивна нега за Скопје, додека преостанатите беа распределени по градовите низ внатрешноста.
- Дополнувањето во 2015 година (12 возила): Во декември 2015 година, непосредно пред завршувањето на мандатот на Груевски, беа набавени уште 12 дополнителни амбулантни возила. Оваа серија беше специјално наменета за Службата за итна медицинска помош во Здравствениот дом Скопје, со цел да се олесни притисокот врз главниот град.
Покрај овие 81 возило набавено директно со буџетски средства од централната власт, во истиот десетгодишен период возниот парк во државата се дополнуваше инцидентно — преку помали донации од странски амбасади или во ретки случаи, кога некоја од поголемите регионални болници успеваше да купи поединечно возило со сопствени средства.
ВО МАНДАТОТ НА ВЛАДО БУЧКОВСКИ - НЕМА НАБАВКИ НА АМБУЛАНТНИ ВОЗИЛА
За време на мандатот на премиерот Владо Бучковски (од декември 2004 до август 2006 година) не беше спроведена голема централизирана набавка на амбулантни возила за Службата за итна медицинска помош.
Во овој период, ресорот здравство (раководен од тогашниот министер Владимир Димов) се соочуваше со сериозен недостиг на буџетски средства за оваа намена.
Наместо масовно обновување со државни пари, обновата на возилата се одвиваше главно преку два канали:
1. Странски донации: Како и во многу други периоди, возниот парк се дополнуваше инцидентно со донации од меѓународни организации, невладини сектори или странски амбасади (како што беа тогашните програми за помош од ЕУ и поединечни европски земји) со кои се обезбедуваа по неколку возила за конкретни градови.
2. Локални набавки во здравствените домови: Мал дел од здравствените установи успеваа со сопствени средства или преку локални донации од бизнис-секторот да набават по едно користено или ново санитетско возило.
Поради ваквиот повеќегодишен недостиг на големи државни инвестиции во возниот парк во тоа време (почетокот на 2000-тите), со текот на годините состојбата со Брзата помош драстично се влоши, што подоцна наметна потреба од поголемите бранови на набавки (како онаа во мандатот на Никола Тодоров во 2012 година).
ЉУБЧО ГЕОРГИЕВСКИ СЕ ПОТПИРАШЕ НА ХУМАНИТАРНА ПОМОШ, НО НЕ И НА НАБАВКА
За време на мандатот на премиерот Љупчо Георгиевски (од ноември 1998 до септември 2002 година) не беше спроведена масовна централна набавка на амбулантни возила со средства директно од државниот буџет.
Во овој четиригодишен период, кој беше оптоварен и со воената криза во 2001 година, буџетските приоритети во здравството беа насочени кон други сегменти, па обновата на возилата за Итна медицинска помош се одвиваше на следниов начин:
• Хуманитарна помош и меѓународни програми: Најголемиот дел од санитетските возила што влегоа во земјата во овој период беа обезбедени преку странски грантови. Како последица на бегалската криза во 1999 година и конфликтот во 2001 година, меѓународните организации како УНХЦР, Црвениот крст и Европската агенција за реконструкција (ЕАР) донираа возила за пограничните региони, за Скопје и за кризните подрачја со цел да се амортизира притисокот врз здравствениот систем.
• Локални донации и компензации: Дел од возилата пристигнуваа преку билатерална соработка со странски влади (како повремените донации од јапонската или германската амбасада). Исто така, некои од тогашните здравствени домови успеваа индивидуално да набават користени возила од странство преку компензациски договори или со помош на локални претпријатија.
Поради отсуството на системски набавки со државни пари во текот на целиот овој период (како и во претходните мандати од 90-тите), возилата купувани во СФРЈ продолжуваа масовно да се користат, што доведе до сериозно застарување на возниот парк во децениите што следеа.
ШТО СЕ ПРАВЕШЕ ВО БРАНКОВО ВРЕМЕ? НИШТО
За време на мандатите на Бранко Црвенковски како премиер (првиот од 1992 до 1998 година и вториот од 2002 до 2004 година) не беа спроведени масовни и системски централни набавки на амбулантни возила од страна на државата.
Како и во најголемиот дел од деведесеттите и почетокот на двеилјадитите години, државниот буџет за здравство беше ограничен, па обновувањето на возниот парк се одвиваше на следниов начин:
- Индиректни и локални набавки: Во овој период немаше јавно достапни мега-тендери за амбулантни возила. Наместо тоа, самите здравствени домови и поголемите клинички болници, во рамките на своите скромни локални буџети, набавуваа по едно до две возила на неколку години.
- Меѓународна помош и донации: Ова беше главниот извор за „подмладување“ на Итната медицинска помош во тоа време. Особено по воениот конфликт во 2001 година и во периодот од 2002 до 2004 година, најголем дел од новите санитетски возила пристигнуваа како хуманитарна помош од организации како Светската здравствена организација (СЗО), УНХЦР, како и преку донации од странски влади (главно од земјите членки на ЕУ и САД) за пограничните и помалите региони во државата.
Поради тоа што со децении (вклучително и во периодот на Црвенковски и Бучковски) државата не купуваше возила организирано, возилата старееја, па првиот регисгтриран голем бран на централизирана набавка со државни пари се случи дури во 2012 година (69 возила).
Заклучок: Владата предводена од Христијан Мицкоски и ВМРО-ДПМНЕ во 2026 година обезбеди најголем број амбулантни возила за итната медицинска помош со купувањето на 100 нови возила, со најава за уште 50 во 2027 година. И тоа за сите 35 години независна држава.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
