Европа сака американскиот претседател Доналд Трамп што поскоро да ја заврши војната во Иран, но за возврат тој бара европска помош во решавањето на единствениот проблем што би можел да го принуди на тоа - иранската блокада на Ормутскиот теснец.
Трамп ја повика Европа да испрати бродови и воени сили за да помогнат во деблокирањето на клучниот морски премин, но европските претставници имаат долг список на причини, и јавни и тивки, за одбивањето да го сторат тоа.
Војна што Европа не ја сакаше
САД и Израел ги започнаа првите напади врз Иран кон крајот на минатиот месец без никакви консултации со своите сојузници во Европа. За разлика од војната во Ирак пред две децении, немаше обид да се состави „коалиција на оние што се волни“ или да се создаде меѓународно оправдување за воена акција.
Во текот на првите недели од конфликтот, Трамп се чинеше дека бара од Европа само користење на воени бази. Германија се согласи веднаш, Велика Британија неволно и не целосно, додека Шпанија одби.
Но, откако нападите на Иран во Ормутскиот теснец предизвикаа нагло зголемување на цените на нафтата, Трамп побара значително поголема помош, не нудејќи никаков план, никаков рок за завршување на конфликтот и никакво меѓународно правно покритие.
„Соединетите Американски Држави и Израел не се консултираа со нас пред оваа војна. Никогаш не е донесена заедничка одлука за Иран“, рече германскиот канцелар Фридрих Мерц во понеделник.
„Затоа, прашањето за германскиот воен придонес воопшто не се поставува. Ние нема да учествуваме“.
Тоа не е задача на НАТО
Претседателот Трамп се повика на Трансатлантската безбедносна алијанса, која ги обврзува своите членови да ѝ помогнат на Америка во случај на напад, и ги критикуваше европските сојузници што не реагираат.
„Ние ве заштитуваме четириесет години, а вие не сакате да учествувате“, им рече тој во понеделник.
Европските претставници одговараат дека НАТО не функционира на тој начин. Алијансата традиционално не се вклучува во конфликти на Блискиот Исток или во превентивни напади од страна на своите членови. Обврските од Член 5 се однесуваат исклучиво на заедничка одбрана во случај на напад врз една од земјите-членки и беа активирани само еднаш во историјата - по терористичките напади врз САД на 11 септември 2001 година.
Канцеларот Мерц во понеделник нагласи дека НАТО е „одбранбен сојуз“.
Марк Руте, генералниот секретар на алијансата и сојузник на Трамп, изјави за Ројтерс кратко по почетокот на војната: „Јасно е дека НАТО како организација не е вклучена тука. Сојузниците ја обезбедуваат клучната поддршка што овозможува акција“.
Сомнеж во успехот на операцијата
Навигацијата низ Ормутскиот теснец е исклучително небезбедна бидејќи дури и еден вооружен ирански глисер може да онеспособи танкер за нафта. Американската морнарица сама не беше во можност да ја елиминира таа закана, а некои европски лидери оваа недела изјавија дека не гледаат како нивните морнарици би можеле да ја променат ситуацијата.
Порастот на глобалните цени на нафтата предизвикан од дејствијата на Иран влијае на возачите и потрошувачите низ цела Европа и САД. Европските лидери сакаат да ги намалат тие цени по секоја цена и се свесни дека и Трамп го сака тоа.
Во неформални разговори, високи европски функционери истакнуваат дека одлуките на Трамп се чини дека се најмногу под влијание на финансиските пазари и американското јавно мислење, а блокадата на Ормутскиот теснец влијае и на двете.
Претседателот Трамп не сака да влезе во конгресните избори со високи цени на горивата што американските гласачи би ги обвиниле за неговата војна. Таа пресметка би можела да биде најдобриот адут на европските лидери во убедувањето на Трамп да ја заврши војната пред таа да се претвори во нивното најлошо сценарио: економски уништен и политички нестабилен Иран што би можел да ослободи нов бран милиони бегалци кон Европа.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
